به گزارش سرویس جهان مشرق، آسمان شب پنجشنبه (۷ خرداد) بر فراز پایگاه نیروی فضایی کیپ کاناورال ناگهان به رنگ نارنجی مرگآوری درآمد. یک موشک عظیم الجثه نیو گلن (New Glenn) متعلق به شرکت بلو اوریجین (Blue Origin) – شرکت فضایی جف بزوس – در جریان یک آزمایش استاتیک «هات فایر» (Hot Fire) منفجر شد و به تلی از آهن و شعله تبدیل گشت.
این فاجعه فنی که در ساعت ۹ شب به وقت محلی رخ داد، نه تنها یک راکت ۳۲۲ فوتی (۹۸ متری) را به کلی نابود کرد، بلکه به زیرساختهای مجتمع پرتاب ۳۶ (LC-۳۶) به شدت آسیب رساند و آینده برنامه بازگشت آمریکا به ماه را در هالهای از ابهام فرو برد.
به گفته مقامات محلی، خوشبختانه هیچ تلفات جانی در این حادثه گزارش نشده است. با این حال، لرزش ناشی از انفجار در فاصله ۱۸ کیلومتری سکو احساس شد و اهالی فلوریدا و حتی کارولینای جنوبی شعلههای سرخ را در افق دیدند.
«بسیار فراتر از یک ناهنجاری»
جف بزوس، بنیانگذار بلو اوریجین، ساعاتی پس از حادثه در شبکه اجتماعی ایکس (توییتر سابق) نوشت: «روز بسیار سختی بود... هر چه نیاز باشد بازسازی میکنیم و به پرواز برمیگردیم. ارزشش را دارد.» اما تحلیلگران مستقل فضایی، این روایت «بهبودپذیر» را با تردید جدی روبرو کردهاند.
بر خلاف عبارات محتاطانه شرکتهای هوافضا که از این رویداد به عنوان یک «ناهنجاری» (Anomaly) یاد میکنند، شواهد فیزیکی حاکی از یک شکست فاجعهبار سیستمی است.
انفجار در یک آزمایش استاتیک رخ داد – مرحلهای که در آن موشک مهار میشود و موتورها تنها برای چند ثانیه روشن میشوند. وقوع چنین انفجار مهیبی در این شرایط، بیانگر نقص عمیق در زنجیره سوخترسانی، توربوپمپها یا محفظه احتراق موتورهای متانسوز BE-۴ است.
گرگ اتری، استاد دانشگاه مرکزی فلوریدا، در این باره به گاردین گفت: «ما شاهد نابودی کامل "سازه انتقالدهنده متحرک" (strongback) و فرو ریختن یک برج صاعقهگیر هستیم. این یعنی شدت انفجار به حدی بوده که تأسیسات سنگین فلزی و بتنی را از جا کنده است. این دیگر یک اشتباه ساده نیست؛ این یک فاجعه مهندسی است.»
مقایسه با فاجعه N۱ شوروی
حادثه روز پنجشنبه ناخواسته خاطره تلخ ۳ ژوئیه ۱۹۶۹ را زنده کرده است، زمانی که موشک عظیم N۱ شوروی – رقیب ساترن ۵ آمریکا – فقط چند ثانیه پس از بلند شدن از سکو منفجر شد و کل مجتمع پرتاب را با خاک یکسان کرد.
آن شکست عملاً شوروی را از مسابقه ماه خارج کرد؛ تنها ۱۷ روز بعد، آمریکا مدعی شد که «فضانورد» آمریکایی، نیل آرمسترانگ بر روی ماه گام گذاشت. البته لازم به ذکر است که امروزه، روایت آمریکاییها از قدم گذاشتن روی ماه و فیلمها و تصاویر مرتبط با آن روایت، به شدت زیر سوال رفته و ابهامات و خدشههای بسیار جدی و بعضا ویرانگری بر آن روایت وارد گشته که البته مجال مستقلی برای پرداختن می طلبد.
دان پلات، پژوهشگر مؤسسه فناوری فلوریدا، تأکید میکند: «شباهتها هولناک است. هر دو حادثه در مرحله آزمایشی پیش از پرواز نهایی رخ دادهاند و هر دو باعث نابودی کامل سکوی پرتاب شدهاند. تفاوت اینجاست که بلو اوریجین بر خلاف اسپیسایکس که در ۲۰۱۶ یک سکوی پشتیبان داشت، تنها یک سکوی عملیاتی در اختیار دارد.»
ضربه به آرتمیس: ناسا روی لبه تیغ
این حادثه در بدترین زمان ممکن برای ناسا رخ داده است. تنها دو روز پیش از انفجار، ناسا قراردادی ۱۸۸ میلیون دلاری با بلو اوریجین برای حمل مریخنوردهای قمری منعقد کرده بود. همچنین نیو گلن مسئولیت پرتاب فرودگر قمری بدون سرنشین «بلو مون مارک ۲» (Blue Moon Mark II) را بر عهده داشت که کلید ساخت پایگاه دائمی ماه تا پایان دهه جاری محسوب میشود.
جرد آیزاکمن، مدیر ناسا، در بیانیهای کوتاه گفت: «فضاپیمایی بخشنده نیست.» اما کارشناسان این جملات را آرایشی و فاقد التزام عملی میدانند. جان لاگزدون، استاد بازنشسته دانشگاه جرج واشنگتن، به گاردین گفت: «برنامه آرتمیس روی یک جدول زمانی "موفقیتمحور" تنظیم شده بود. این حادثه یک آچار قفل کن واقعی در چرخدندههای آن است. حتی پیش از انفجار هم رسیدن به مهلت ۲۰۲۸ بسیار سخت به نظر میرسید. اکنون تقریباً غیرممکن است.»
انحصار خطرناک اسپیسایکس
نکته تلخ دیگر این است که ناسا اکنون عملاً به اسپیسایکس و موشک استارشیپ آن وابسته شده است. در حالی که آرتمیس ۳ (که برای ۲۰۲۷ برنامهریزی شده) قرار بود هر دو فرودگر – استارشیپ و بلو مون – را در یک مسابقه فضایی آزمایش کند، اکنون تنها یک بازیکن در میدان باقی مانده است. مشکل اینجاست که خود استارشیپ نیز ماههاست به دلیل مشکلات متعدد زمینگیر شده و فرودگر آن هنوز هرگز پرواز نکرده است.
ایلان ماسک، مدیر اسپیسایکس و رقیب مستقیم بزوس، در واکنشی خویشتندارانه در ایکس نوشت: «بسیار تأسفبار. راکتها دشوار هستند.» با این حال، تحلیلگران معتقدند ماسک به خوبی میداند که انفجار بلو اوریجین عملاً انحصار بازار پرتابهای سنگین را به او هدیه داده است.
افق مبهم بازسازی
بلو اوریجین یک میلیارد دلار برای ساخت مجتمع LC-۳۶ هزینه کرده بود. بازسازی چنین زیرساختی معمولاً بیش از یک سال طول میکشد (اسپیسایکس در ۲۰۱۶ نزدیک به یک سال برای تعمیر سکو زمان نیاز داشت). اما بلو اوریجین بر خلاف رقیب خود، هیچ سکوی دومی برای پرتاب نیو گلن در اختیار ندارد. یک سکوی دیگر به نام LC-۳۶B در دست ساخت است اما هنوز تکمیل نشده است.
به گفته منابع آگاه، ناسا اکنون در حال بررسی سناریوی حذف بلو اوریجین از مأموریت آرتمیس ۳ و اتکای کامل به اسپیسایکس است، یا به تعویق انداختن کل برنامه به پس از ۲۰۲۸. هر دو گزینه برای فضای سیاسی آمریکا – که در رقابت فشرده با چین برای فرود بر روی ماه است – فاجعهبار خواهد بود.
جایی برای خوشبینی؟
جف بزوس قول داده است «هر چه نیاز باشد بازسازی شود». اما تاریخ نشان داده که بازگشت از چنین فاجعهای نه تنها به پول، که به زمان و شانس نیاز دارد. همان طور که یکی از ساکنان محلی کیپ کاناورال به گاردین گفت: «ما عادت کردهایم صدای رعد موشکها را بشنویم. اما آن شب، زمین زیر پامان لرزید. فرق میکند.»
گاردین از مقامات ناسا و بلو اوریجین خواسته است تا جزئیات بیشتری در مورد برنامه بازسازی و جدول زمانی جدید ارائه دهند، اما تا لحظه تنظیم این گزارش پاسخی دریافت نشده است.
